Öncelikle olarak Havran’ın kısaca Havranın tarihinden bahsedebilir misiniz?
Pers, Lidya, Roma medeniyetlerinden Osmanlıya uzanan, birçok medeniyete ev sahipliği yapmış, tarihi 50.000 yıl öncesine dayanan önemli bir ilçemizdir. İnboğazı mağarasında 70 li yıllarda yapılmış antik sondaj kazıları neticesinde elde edilen adak heykelcikleri ve bulgular mağarada çok eski dönemlere ait yaşam izlerini ortaya koymaktadır. Havranda ilk yerleşik hayat M.Ö. 300 yılına dayanmaktadır. Özellikle Osmanlı döneminde ilçe gelişmiştir. Havran’ı gezerken tarihi değerlerin izlerini özellikle Osmanlı Dönemine ait izleri görmeniz mümkündür.
Havran en eski tarihlerde Altın Şehir anlamına gelen “Aureline” ismi ile anılmış,
Osmanlı döneminde 1402 yılında Timur’a karşı yapılan Ankara savaşının ardından yakılıp yıkılan Havran harabeye dönmüştür. Bu dönemde Viraneli ismi ile anılmıştır.
Suriye’de Şam civarında bulunan Havran isimli yöre ile karıştırıldığından Osmanlı zamanında bir dönem Turan ismi kullanılmıştır. Son olarak Havran ismi kullanılmaya devam edilmiştir.
1873 yılında ilk defa belediye teşkilatı kuruluyor ve Nahiye (ilçenin bir alt statüsü) statüsü kazanan Havran Cumhuriyet döneminde 1950 yılında ilçe statüsü kazanmıştır.
Havran kültürü, ekonomisi ve turizm açısından bölgemizin önemli ilçelerinden biri. Havran Belediyesi sokak sağlıklaştırması kapsamında ‘Tarihi Havran Evlerinin Restorasyonu” yapıldı ve daha birçok bölge turizm ve ekonomisine katkı sağlayan başka birçok projeler gerçekleştiriyor. Havra’nın bölgemiz için öneminden ve yapılan projelerden bahsede bilir misiniz?
Havran’ı gezdiğinizde buranın tarih kokan bir şehir olduğunu hissede biliyorsunuz. Beraberinde kendi öz değerlerini korumuş, bugüne kadar da sosyal hayatını bu şekilde düzenlemiş bir ilçeyi keşfediyorsunuz aynı zamanda.
Havran Balıkesir’in yükselen değerlerinden birisidir. Son yıllarda unutulmuş kaderine terk edilmiş görüntüsünü yırtmakta ve makus talihini değiştirmektedir. Meyve yetiştiriciliği başta olmak üzere tarım ve hayvancılığın yaygın olduğu bir ilçedir. Zeytin, zeytinyağının yanı sıra mandalina, incir, erik, şeftali, nar ve daha birçok meyvenin yetiştirildiği bir bölgedir. Bu yönüyle Balıkesir’in Meyve Bahçesidir Havran. Peynir ve diğer süt ürünlerini eski yıllardan beri üreten çok sayıda mandırası bulunan Körfezin Mandıracısıdır Havran. Balıkesir ilinin Leblebicisidir Havran. 100 yıldır aynı usülle leblebi kavrulur Havran’da. Sebahattin Ali’nin Leblebi kokan taş sokaklarında askerlik yaptığı yıllarda Kürk Mantolu Madonna kitabını yazdığı şehirdir Havran.
Biz belediye olarak ilk olarak tarihi yapıları ayağa kaldırmakla ilgili olarak ilk çalışmaları başlattık. Havran’da buluna 181 tescilli yapının 3 etap şeklinde sokak sağlıklaştırma çalışması yürütülmektedir. Konaklardan bir tanesi tarihi belediye konağımız dediğimiz 100 yaşındaki Mimar Kemalettin’in eseri olan bir yapı. Bir diğeri yaklaşık 114 yaşındaki Hocazade Konağı bugün Kent Müzesi olarak hizmet veriyor. Diğeri de 200 yaşın üzerindeki ahşap bir yapı olan Terzizade Konağı’dır. Terzizade Konağı günümüzde Atatürk Seyit Onbaşı Müzesi olarak düzenleniyor ve yakında hizmete açılacak.
- Etabını Güney Marmara Kalkınma Ajansından aldığımız hibe desteği ile gerçekleştirdik.
- Etabını Çevre ve Şehircilik Bakanlığından hibe desteği aldık.
- Etabını şu anda Balıkesir Büyükşehir Belediyesi ile gerçekleştiriyoruz. Yakında 3. Etap da bittiğinde tam o kafamızda Osmanlı Çarşısı’nın da içerisinde yer aldığı bir tarih kültür aksı ortaya çıkacak.
Bu üç konağın bulunduğu bölge şehrimizin ortasında yer alan tescilli koruma sit bölgesidir. Bu alan içindeki caddeleri ve sokakları ve o konakları birbirine bağlayan aksı “Sokak Sağlıklaştırması” yaparak turizme ve bölgenin korunmasını sağladık.
Bu proje ile Havran’ın turizmdeki değeri arttı ve gelen turistler tüm gün boyunca ilçemizde vakit geçirme imkânı buldu. 3 müzemiz, gençlik merkezimiz, bilim merkezimiz, çocukları ve gençleri de işin içine kattığımız yapılar söz konusu. Kent Müzemiz ve Bilim Merkezimiz Balıkesir’de örneği olmayan yapılar. Balıkesir’in her tarafından da ziyaretçiler ve çevre illerden öğrenci grupları gelmektedir. Bugün itibari ile Havran Belediyesi’nin belirlediği ziyaretçi sayısı Kent Müzesi’nde, Bilim Merkezi’nde ve Koca Seyit Müzemiz ’de yaklaşık 30.000 bin yıllık ziyaretçi sayısına ulaştık.
Havran’ın değerlerini kaybetmeden özel tedbirler alarak projeler geliştirmeye çalışıyoruz. Sokak Sağlıklaştırılmasının ve eski anıt konakların restorasyonun yapıldığı alan koruma sit alanı olduğu ve dört bir tarafı zeytinle çevrili zeytin denizinin ortasında yer alıyor olmasından dolayı şehrin içerisine herhangi bir binayı yıkıp yerine yenilerini yapamadığınız için orayı korumaya devam ediyorsunuz. İlçemizin aynı zamanda Türkiye’nin kırsalda yaşayan nüfus yoğunluğunun en fazla olan iki ilçesinden biri. Turizmde gelişmeleri sağlarsak insanlarımızın refah düzeyi artar, ilçemiz daha kıymetli hala gelir.
Bir yandan turizmin gelişmesini sağlarsanız bir yandan güçlü bir şekilde var olan tarım ile alakalı değerlerinize de devam ettirmeye başarırsanız bu şehirde yaşayan insanların refahı zaten kendiliğinden yükselecektir. Bir yandan tarımdan bir yandan turizmden para kazanacaklar.
Bugüne kadar var olan değerlerini koruyarak gelen Havran, gelişen ve değişen Dünyadaki gelişmelere ayak uydurarak kalkınmasını güçlendirmektedir. Dünya’da günümüzde turizminde kırsal turizm, eko turizm, sağlık turizmi, tarih-kültür-macera ve deneyim turlarına ön plana çıkmıştır. Bu açıdan bakıldığında Havran tam bir alternatif turizm cenneti olma potansiyeline sahiptir ve gelecekte turizmde yıldızı parlayacak bir şehirdir. Belediye olarak geliştirdiğimiz projeler Haran’ın körfez bölgesinde ve Balıkesir Turizm Destinasyonu içerisinde çok önemli bir yere gelmesini sağlayacak projelerdir.
İnboğazı Andık Mağarası’nda kazı çalışmaları başladı. Bu kazı çalışmaları hakkında bilgi verebilir misiniz?
İnboğazı Mağaralarında 70’li yıllarda yapılan sondaj kazılarında ortaya çıkarılan bulgular Havran tarihinin 50.000 bin yıl öncesine dayanan bir tarihin izlerini ortaya koymaktadır. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Çanakkale 18 Mart Üniversitesi ve Havran Belediyesi arasında imzalanan protokol çerçevesinde yıllar süren gayret neticesinde nihayet antik kazı çalışması 2022 yılında başlandı. İnboğazı Andık Mağarası Havran’ın 50.000 yıllık tarihine ışık tutacaktır. Göbekli Tepenin 15.000 yıl öncesine dayanan tarihi ile gördüğü ilgi ortadadır. Göbekli Tepe yerleşik hayatın izlerini taşıyan bir bölgedir. İnboğazı Andık Mağarası ise çok daha eski dönemlerde insanların sürdüğü ilkel hayatın verilerini ortaya koymaktadır. Antik kazı çalışmasının ilk yılında yüzey üzerindeki ilk katmanda yapılan çalışmalarda M.Ö. 300 yılına kadar uzanan kalıntılar elde edilmiştir. 5 yada 6 katma şeklinde kazılarak aşağılara inilmesi durumunda Dünya’da ses getirecek çok önemli bulgulara ulaşılması mümkün olabilecektir. Türkiye’de şu anda sadece 2 mağarada antik kazı yapılmaktadır. Bunlardan birisi Havrandadır. İnboğazı Andık Mağarasında yürütülen antik kazısı sonrası turistlerin ziyaretine açılması ile bölge yerli ve yabancı turistlerin uğrak noktası haline gelecektir. Kazı yapılmadan önce bile internette Dünya’nın en korkunç mağaraları aramalarında en başlarda yer alan İnboğazı Mağarası turizm açısından önemli bir potansiyel oluşturmaktadır. Mağara nesli tükenmekte olan yarasalara da ev sahipliği yapmaktadır.
Şu an devam eden ve yapılacak olan projelerden bahsede bilir misiniz?
Güney Marmara Kalkınma Ajansı hibe desteği ile yapılan Sabunhane Havran- Geleneksel Zeytinyağı Sabun Atölyesi projemiz devam etmektedir. Hem geleneksel zeytinyağı sabun üretim atölyesi hem geleneksel tarafı olan hem de modern tarafı olan sabun üreten bir fabrikayı İnönü Köyünde kuruyoruz. Şehrimize gelen turistler düzenlenecek atölyelerde kendi sabunlarını üretecekler. Giderken de ürettikleri sabunları yanlarında götürecekler. Fabrikamızın diğer kısmında da modern sabun fabrikası olarak üretim yapacak. Sıvı ve kalıp sabun çeşitlerinin her biri üretiliyor olacak. Oradaki hedef aynı zamanda ticari olarak para kazanmak. Çükü proje aynı zamanda kadınlara istihdam sağlamak amacıyla da organize edilmiş bir proje. Başlangıçta 10 kadınla başlayacağız. Ve bunu halka yayacağız. İsteyen kadınlar kendi zeytinyağını işleyip sabun yapacak. Ticari açıdan hedefimiz yurtdışına üretilen sabunları satmak. Doğala en yakı sabun üretmeyi hedefliyoruz. Avrupa Birliği ve Arap Yarımadasına doğala en yakın ürettiğimiz sabunları satmayı hedefliyoruz.
Yine Güney Marmara Kalkınma Ajansı hibe desteği ile yapılan 50 Peynirli Şehrim projesi devam etmektedir. Tarım İl Müdürlüğü ve 4 ilçemizin de içinde olduğu bir proje. 50 çeşit çalışıldı kitap haline getirildi. Bu proje kapsamında 50 çeşit peyniri üretmeyi ve pazarlamayı hedefliyoruz. Bu peynirlerin üretilmesini, pazarlamasını yapmak ve satılmasını sağlamak. Üreten insanlarımıza para kazandırmayı amaçlıyoruz. Bu kapsamda İvrindi, Kepsut, Sındırgı ilçelerinde mandıralar kuruluyor. Havran’ da yeteri kadar mandıra olduğu için ekstra mandıralar kurulmayacak.
Biz satışta yer alacağız. BBB Balıkesir merkezde biz de Havran’ da peynir satış dükkanları açacağız. Bu dükkanlara Balıkesir’e her tarafından 50 çeşit peynir gelecek. Böylelikle bu peynirlerin üretiminin, sürdürebilirliği sağlanacak.
Istihdam sağlanacak hem de kırsal hayatın devamlılığı sağlanacak. Bu proje ile yöredeki yerel ürünler katma değerli ürünlere dönüşecek.
Avrupa Birliği IPARD Programı Leader Tedbiri kapsamında hibe desteği alınan Havran Kalkınma Yerel Eylem Grubu Derneği Yerel Kalkınma Stratejisi projesi de devam etmektedir. AB bu projede kamu-yerel yönetimlerin, STK’lar, kadın ve gençlerin derneğin üyesi olmasını zorunlu tutuyor. Bu proje yerelden yukarı giden bir proje. Bu proje kapsamında Havran Bacılar Üretim ve Pazarlama Kooperatifi kuruyoruz. Kadınlarımızı ürettikleri ürünlerini bir çatı altında toplayacağız. Sabun ve peynir projelerimiz de kooperatifteki kadınlara hizmet ediyor olacak.
Güney Marmara Kalkınma Ajansına sunulan Havran Su Sporları Merkezi ve Karavan Kampı projemiz bulunmaktadır. Yakın bir zamanda inşallah bu projemizin uygulama süreci de başlayacaktır. Havran Baraj Gölü Türkiye’deki 2 ekolojik gölden birisidir. Çevreden herhangi bir atığın içerisine bulaşmadığı bir göl. Proje kapsamında su sporları merkezi dışında bir de karavan kamp alanı olacak yerli ve yabancı turistlere hizmet verecek.
Havran ile gelecekteki hedefleriniz nelerdir?
Havran’ın tarım ve hayvancılık alanında sürdürülebilir gelişmesini gerçekleştirmek, Havran’ın alternatif turizm seçeneklerini barındıran bir turizm kentine dönüşmesini sağlamak, Kırsal nüfusun artırılmasına katkıda bulunmak, Kırsal turizmi geliştirmek, köyden kente göçü tersine döndürmek amacıyla projeler üretmek örneğin meyve kurutma fabrikası, zeytinyağı üretiminin butik makinelerle vatandaşın kendi evinde bahçesinde yapılabilir hale getirilmesi gibi.
Tüm bu projeler ile nihai hedef olarak ta Cittaslow (Sakin Şehir) unvanı almış bir turizm kenti olmaktır.
Bu özel röportaj için Sayın Mehmet YILMAZ’a teşekkür ederiz.
Röportaj: Sebile Gülüzar Dışkaya / ETO Basın Halkla İlişkiler ve Proje Sorumlusu
